Transformacja do GOZ (gospodarki o obiegu zamkniętym) jest jednym z celów Europejskiego Zielonego Ładu. Czy w takim razie dziś chodzi wyłącznie o recykling? W praktyce coraz częściej nie. W sektorze tworzyw sztucznych kluczowe staje się pytanie: „czy dany materiał nadal jest odpadem, czy już surowcem, który utracił status odpadu?”. Od odpowiedzi na to pytanie zależy nie tylko możliwość obrotu rynkowego danym materiałem, lecz także sposób transportu, zakres wymaganych formalności, ryzyko regulacyjne oraz realna konkurencyjność dostawcy na rynku europejskim. Unijne przepisy dotyczące gospodarowania odpadami i ich transgranicznego przemieszczania sprawiają, że utrata statusu odpadu (ang. End-of-Waste, w skrócie EoW) przestaje być tematem „technicznym”, a staje się elementem strategicznym dla całego łańcucha dostaw.
25.03.2026
Impuls do tej zmiany jest bardzo konkretny. Rozporządzenie (UE) 2024/1157 w sprawie przemieszczania odpadów, które weszło w życie 20 maja 2024 r., zaostrza zasady eksportu odpadów poza UE. Wprowadza szczególnie restrykcyjny reżim dla odpadów z tworzyw sztucznych. Komisja Europejska wskazuje, że od 21 maja 2026 r. eksport wszystkich odpadów z tworzyw sztucznych będzie objęty procedurą uprzedniego zgłoszenia i uzyskania zgody. Nieco później, bo od 21 listopada 2026 r. eksport takich odpadów do krajów spoza OECD zostanie całkowicie zakazany. W istotnym stopniu ten harmonogram sprawia, że rynek intensywnie szuka rozwiązań. Jak przenieść materiał z kategorii „odpad” do kategorii „produkt” / „materiał” / „surowiec”?
Zasadnicze znaczenie ma rozróżnienie między odpadem a materiałem, który utracił status odpadu. Tu warto spojrzeć na dyrektywę ramową o odpadach. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów przewiduje w art. 6, że odpad przestaje być odpadem, jeżeli: został poddany odzyskowi i spełnia warunki dotyczące dalszego użycia, istnienia rynku lub popytu, zgodności ze specyfikacjami technicznymi oraz (uogólniając) braku negatywnego wpływu na środowisko i zdrowie ludzi. Unijne wytyczne wyjaśniają dodatkowo, że tam, gdzie dla danego strumienia nie ustanowiono wspólnych kryteriów utraty statusu odpadu na poziomie UE, państwa członkowskie mogą samodzielnie decydować, czy materiał przestał być odpadem, z uwzględnieniem orzecznictwa i zasad prawa unijnego. To właśnie dlatego w przypadku tworzyw sztucznych temat jest dziś tak złożony. W obrocie funkcjonują zarówno odpady po użytkowe, odpady poprodukcyjne, jak i materiały po procesach odzysku albo pirolizy. Brakuje zharmonizowanych unijnych kryteriów utraty statusu odpadu dla tego rodzaju materiału.
Komisja Europejska podkreśla, że jednym z jej celów jest skuteczniejsze zwalczanie przestępczości środowiskowej i zapewnienie większej pewności prawnej. W praktyce oznacza to, że obrót materiałem, który powinien być traktowany jako odpad, ale jest przedstawiany jako surowiec bez odpowiedniej podstawy prawnej, może generować istotne ryzyko. Nie tylko dla przedsiębiorstwa, ale też dla jego kadry zarządzającej. Właśnie dlatego przedsiębiorstwa coraz częściej traktują procedurę utraty statusu odpadu nie jako „dodatkową formalność”, ale jako możliwy element zabezpieczenia całego modelu biznesowego.
JRC, czyli Wspólne Centrum Badawcze Komisji Europejskiej, przeprowadziło zasadne badania. Na ich podstawie określono priorytetowe strumienie odpadów, dla których warto wprowadzić unijne kryteria utraty statusu odpadu. W badaniu wyróżniono pięć kategorii odpadów o największym potencjale. Odpadom z tworzyw sztucznych przyznano najwyższy priorytet. Na tej podstawie JRC opracowało raport techniczny dotyczący „ogólnounijnych” kryteriów utraty statusu odpadu dla tworzyw. Równolegle rozpoczęto prace nad kryteriami dla tekstyliów oraz frakcji mineralnych odpadów budowlanych i rozbiórkowych. Raport JRC wskazuje, że największy potencjał spełniania kryteriów utraty statusu odpadu mają polimery termoplastyczne i ich mieszanki, przy czym nie ma tu znaczenia źródło czy też rodzaj polimeru. Najbardziej popularne przykłady to:
– czyli tworzywa masowe, które dominują na rynku recyklatów.
Unijne kryteria końca utraty statusu odpadu dla tworzyw sztucznych będą miały ogromne znaczenie dla jednolitego rynku recyklatów:
Wszystko wskazuje na to, że kluczowe zmiany nadchodzą wielkimi krokami. Pojawił się bowiem projekt rozporządzenia wykonawczego KE ustanawiającego zasady stosowania dyrektywy 2008/98/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w odniesieniu do kryteriów pozwalających ustalić, kiedy odpady z tworzyw sztucznych przestają być odpadami.
Z pewnością w tym miejscu pojawia się pytanie, na które warto odpowiedzieć: Jakie kryteria będą obowiązywały dla utraty statusu odpadów w kontekście tworzyw sztucznych?
Przywołany wcześniej projekt rozporządzenia nie jest przesadnie rozbudowany. Aczkolwiek jest bardzo treściwy. Aby odpad z tworzywa sztucznego mógł utracić status odpadu i stać się legalnym surowcem wtórnym, producent lub importer będzie musiał przestrzegać określonych zasad i spełnić szereg wymagań. W myśl projektu plastik przestaje być odpadem, gdy spełnione są wszystkie poniższe warunki.
Organizacja chcąca przeprowadzić procedurę utraty statusu odpadu na podstawie przepisów projektowanego rozporządzenia będzie musiała wdrożyć system zarządzania jakością. Rolą bazową tego systemu będzie dostarczenie dowodów zgodności z kryteriami utraty statusu odpadu. System będzie obejmował m.in.:
Na wdrożeniu oczywiście się nie skończy. Tak jak w przypadku innych rozporządzeń z tego zakresu – firma będzie musiała uzyskać potwierdzenie pozytywnego wyniku weryfikacji systemu. System zarządzania jakością będzie podlegał weryfikacji przez akredytowany organ. Może to być odpowiednia jednostka certyfikująca lub weryfikator środowiskowy. Audyty będą przeprowadzane co trzy lata. Organy nadzoru będą miały prawo uzyskać dostęp do systemu jakości na żądanie, w celu kontroli jego funkcjonowania.
W Polsce ten temat End-of-Waste dla tworzyw sztucznych również nabiera znaczenia praktycznego. Jak jest obecnie? Otóż, ustawa o odpadach przewiduje, że w zezwoleniu na przetwarzanie odpadów można określić rodzaje odpadów, które utracą status odpadu, oraz szczegółowe warunki takiej utraty, jeżeli nie wynikają one bezpośrednio z prawa UE albo z przepisów krajowych wydanych na jego podstawie. Oznacza to, że w wielu przypadkach droga do utraty statusu odpadu prowadzi przez odpowiednie postępowanie administracyjne. Kluczowy jest dobrze przygotowany wniosek, obejmujący opis procesu, parametry technologiczne, jakość materiału oraz uzasadnienie rynku zbytu. W praktyce to właśnie jakość dokumentacji decyduje o tym, czy organ uzna, że materiał rzeczywiście przestał być odpadem.
Polska pod tym względem nie jest wyjątkiem na tle pozostałych gospodarek UE. W niektórych krajach europejskich, takich jak Irlandia, za ocenę utraty statusu odpadu dla materiałów odzyskanych odpowiadają wyspecjalizowane instytucje. W Irlandii jest to Environmental Protection Agency (EPA). Z kolei w Niemczech oraz wielu innych państwach członkowskich funkcję tę pełnią organy ochrony środowiska działające na poziomie krajowym lub regionalnym. Wobec tego, tam, gdzie nie istnieją wspólne kryteria utraty statusu odpadu na poziomie UE, systemy krajowe odgrywają kluczową rolę. Ba, poza Unią bywa całkiem podobnie! Na przykład przepisy Brytyjskie pokazują podobną logikę. Tutaj decyzja o tym, czy materiał przestał być odpadem, opiera się na krajowych zasadach (na poziomie UK). Jednak, zależnie od części kraju, kompetencje wykonują różne organy. Są to: Environment Agency, Natural Resources Wales, SEPA albo NIEA. Po brexicie, UK stosuje własny reżim importu odpadów, ale mechanika rynkowa pozostaje podobna. Materiał z jasnym statusem surowca wtórnego jest znacznie łatwiejszy do sprzedaży i wykorzystania niż materiał funkcjonujący nadal jako odpad.
Znaczenie utraty statusu odpadu w kontekście tworzyw sztucznych można rozpatrywać szerzej. CSDDD, czyli dyrektywa 2024/1760 (dotycząca należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju) wzmacnia oczekiwania wobec dużych firm. Znaczenia nabierają realne możliwości identyfikowania, zapobiegania i ograniczania negatywnych skutków w łańcuchu wartości. W takim otoczeniu surowiec, którego status prawny nie jest jednoznaczny, staje się ryzykiem nie tylko operacyjnym, lecz także prawnym, reputacyjnym i… raportowym. Dla firm raportujących wpływ środowiskowy, na przykład w raportach ESG, brak jasnego statusu materiału może oznaczać spory problem.
A przynajmniej nie powinna być traktowana w ten sposób. Jest narzędziem zarządzania ryzykiem. Warunkiem dostępu do rynku i jednym z fundamentów wiarygodności dostawcy w sektorze tworzyw sztucznych. Dla firm oznacza to konieczność znacznie wcześniejszego przygotowania. Zaczynając dokumentacji, przez uporządkowanie identyfikowalności, weryfikację zgodności materiału, aż po zbudowania procesu, który pozwoli obronić status materiału. Przed kim? Przed klientem, audytorem / weryfikatorem i organami administracji. W świecie, w którym unijne przepisy coraz mocniej ograniczają obrót odpadami, przewagę uzyskają nie ci, którzy najwięcej deklarują, lecz ci, którzy potrafią udowodnić, że ich materiał rzeczywiście przestał być odpadem.
Właśnie w tym miejscu pojawia się przestrzeń dla wyspecjalizowanego wsparcia. Eksperci Silk Road Certification mogą pomóc:
Przeprowadzamy również proces notyfikacji PPRD i/lub rejestracji REACH EU i UK świadcząc usługi wyłącznego przedstawiciela. Wdrażamy systemy potwierdzające pochodzenie odpadów (traceability) – ISCC PLUS, ISCC EU. Pomagamy również w procesie wdrożenia i uzyskania wpisu do rejestru EMAS. Wszystko po to, by materiał mógł bezpiecznie i skutecznie funkcjonować w europejskim łańcuchu dostaw.
← AktualnościPrzetestowaliśmy olejomat. To najprostszy sposób, żeby olej po smażeniu nie trafił do zlewu. Pierwszy taki automat powstał w Płocku we współpracy ORLEN S.A. i EMKA Oil. To dobry przykład gospodarki o obiegu zamkniętym w codziennym wydaniu: odpad z kuchni wraca do obiegu jako surowiec, a mieszkaniec dostaje za to nagrodę. Na co dzień doradzamy firmom w certyfikacji zrównoważonego rozwoju w systemach ISCC EU, KZR INiG, REDcert-EU i SURE. Często jesteśmy w trasie, więc sprawdziliśmy olejomat osobiście. Jedno pytanie nasunęło nam się od razu: : czy da się prześledzić łańcuch dostaw od naszej patelni do baku? W tym artykule wyjaśniamy, co dzieje się ze zużytym olejem po wrzuceniu butelki do automatu, dlaczego jego emisje liczą się w systemie ETS jako zero i dlaczego bez certyfikatu ta sama butelka oleju jest warta znacznie mniej.
→ CZYTAJ WIĘCEJW dniach 2–9 października 2026 roku spotkamy się z Państwem podczas targów PLASTEX – Międzynarodowych Targów Tworzyw Sztucznych i Kompozytów w Brnie. Silk Road Certification będzie jednym z wystawców wydarzenia, które co dwa lata gromadzi przedstawicieli branży tworzyw sztucznych, producentów, przetwórców, dostawców technologii oraz firmy związane z recyklingiem. To dla nas szczególna okazja do rozmów o tym, co coraz mocniej wpływa na rynek tworzyw sztucznych: recyklingu, recyklatach, identyfikowalności, projektowaniu opakowań z myślą o recyklingu oraz certyfikacji.
→ CZYTAJ WIĘCEJTrader, broker, magazyn, a także pośrednik logistyczny: każde dodatkowe ogniwo może mieć wpływ na identyfikowalność certyfikowanego recyklatu. Sprawdzamy, czym różni się trader recyklatu od brokera recyklatu, jakie obowiązki mają te podmioty w ISCC PLUS i RecyClass oraz co dzieje się z oświadczeniem o recyklacie, gdy materiał przechodzi przez kolejne ręce.
→ CZYTAJ WIĘCEJ