O roli akredytacji w gospodarce

Akredytacja jest jednym z tych mechanizmów, które na co dzień pozostają poza zainteresowaniem większości uczestników rynku, a jednocześnie mają ogromne znaczenie dla jakości, bezpieczeństwa i zaufania w całej gospodarce. To właśnie ona stanowi formalne potwierdzenie kompetencji i możliwości technicznych podmiotów działających w obszarze oceny zgodności, takich jak laboratoria, jednostki inspekcyjne, jednostki certyfikujące oraz weryfikatorzy. Akredytacja buduje zaufanie do wyników badań, certyfikatów i ocen. Dzięki temu rośnie wiarygodność informacji, a to właśnie na nich opierają się świadome decyzje biznesowe, administracyjne i konsumenckie.

Czym jest akredytacja?

Akredytacja to poświadczenie przez krajową jednostkę akredytującą, że jednostka oceniająca zgodność spełnia wymagania określone w normach zharmonizowanych. W niektórych przypadkach zastosowanie mogą mieć również dodatkowe wymagania, określone w odpowiednich systemach sektorowych, które są konieczne do realizacji określonych czynności związanych z oceną zgodności.

Z przytoczonej definicji wynika, że akredytacja to nie formalne „potwierdzenie na papierze”. Akredytacja jest dowodem posiadania przez daną jednostkę odpowiednich kompetencji, zasobów i procedur, które pozwalają jej rzetelnie wykonywać swoją pracę. Krajowa jednostka akredytująca sprawdza, czy jednostka oceniająca (certyfikująca, weryfikująca) działa według uznanych norm i czy potrafi bezstronnie oraz powtarzalnie prowadzić oceny, badania lub certyfikację. Akredytacja zwiększa pewność uczestników rynku co do wiarygodności i porównywalności wydawanych ocen, certyfikatów, wyników badań.

Czym jest ocena zgodności?

Ocena zgodności to proces, którego celem jest wykazanie, czy zostały spełnione określone wymagania odnoszące się do produktu, procesu, usługi, systemu, osoby lub jednostki. Może przyjmować różne formy, takie jak:

• badania laboratoryjne,
• audyty,
• inspekcje,
• certyfikacja.

Ocena zgodności w niektórych obszarach jest prawnie obowiązkowa (na przykład na potrzeby oznakowania CE). W takich przypadkach zazwyczaj konieczne jest uzyskanie notyfikacji (dodatkowo lub zamiast akredytacji). Ocena zgodności może też dotyczyć obszarów dobrowolnych (np. certyfikacja systemów zarządzania, certyfikacja wyrobów wg programu RecyClass). Kluczowe jest to, że jej wynik nie opiera się na „suchej” deklaracji. Wymaga obiektywnej weryfikacji przeprowadzonej według ustalonych zasad. Dzięki temu odbiorcy, organy nadzoru i partnerzy biznesowi mogą podejmować decyzje w oparciu o rzetelne, sprawdzone i porównywalne informacje.

Akredytacja w UE

Znaczenie akredytacji szczególnie dobrze widać w jednolitym rynku europejskim. Obowiązujące zasady dotyczące akredytacji są zawarte w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 765/2008. Jest to podstawowy akt prawny, który porządkuje europejski system oceny zgodności i nadaje akredytacji rangę narzędzia służącego interesowi publicznemu, a nie zwykłej usłudze komercyjnej. Dzięki temu dokumenty wydane przez jednostki działające w oparciu o akredytację mają znacznie większą rangę. Ma to istotne znaczenie także w komunikacji o charakterze handlowym. Przykładowo, projektowane w oparciu o dyrektywę 2024/825 przepisy zabezpieczające konsumentów przed zjawiskiem greenwashingu odwołują się do akredytowanych jednostek oceniających zgodność.

Akredytacja w Polsce

W Polsce podmiotem upoważnionym do udzielania akredytacji jest Polskie Centrum Akredytacji (PCA). Krajowy system akredytacji i nadzoru rynku funkcjonuje w oparciu o ustawę z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku. To właśnie ta ustawa reguluje zadania PCA jako krajowej jednostki akredytującej. Ponadto określa:

• zasady przeprowadzania oceny zgodności wyrobów,
• obowiązki podmiotów gospodarczych,
• warunki i tryb udzielania akredytacji,
• zasady i tryb autoryzacji jednostek oceniających zgodność,
• sposób notyfikacji autoryzowanych jednostek oceniających zgodność.

PCA ma status państwowej osoby prawnej i jest nadzorowane przez ministra właściwego do spraw gospodarki. Udziela akredytacji jednostkom oceniającym zgodność oraz sprawuje nad nimi nadzór w zakresie przestrzegania warunków akredytacji. Na stronie PCA znajduje się wykaz akredytowanych jednostek – wśród nich najdziesz Silk Road Certification.

Certyfikaty akredytacji wydawane przez PCA, dzięki wielostronnym porozumieniom, są uznawane na całym świecie. To bardzo ważne z punktu widzenia firm, które działają na rynkach międzynarodowych. Akredytacja ułatwia akceptację wyników oceny zgodności przez partnerów, odbiorców i organy nadzoru.

Akredytowane jednostki oceniające zgodność

Jednostka oceniająca zgodność to podmiot, który wykonuje czynności z zakresu oceny zgodności. Może to być jednostka certyfikująca, wzorcująca albo inspekcyjna. Laboratorium badawcze lub weryfikator EMAS również są zaliczani do tego grona. Dla wielu obszarów oceny zgodności akredytacja jest warunkiem funkcjonowania (np. EMAS).

Akredytowana jednostka podlega regularnym audytom związanym z uzyskaniem i utrzymaniem akredytacji. Działa według określonych zasad (np. PN-EN ISO/IEC 17065) i musi wykazać, że jej decyzje są oparte na obiektywnych dowodach. W gospodarce opartej na zaufaniu nie chodzi bowiem wyłącznie o sam dokument. Ważniejsza jest pewność, że za dokumentem stoi kompetentny, bezstronny i nadzorowany system oceny zgodności.

Akredytacja a certyfikacja

Pojęcia akredytacji i certyfikacji bywają mylone. Odnoszą się do dwóch różnych poziomów systemu oceny zgodności. Łączy je wspólny cel, czyli potwierdzenie spełnienia określonych wymagań. Inny jest jednak zakres i rola, jaką pełnią.

Certyfikacja to działanie skierowane bezpośrednio do organizacji lub jej produktów, procesów, albo do osób. Polega na tym, że niezależna strona trzecia przeprowadza ocenę i na jej podstawie wydaje formalne potwierdzenie zgodności z określonymi wymaganiami. Certyfikat jest więc efektem końcowym procesu oceny zgodności i stanowi dowód dla rynku, że dany wyrób lub organizacja spełnia zdefiniowane kryteria.

Akredytacja to z kolei ocena funkcjonowania wspomnianej wyżej niezależnej trzeciej strony. To taka „certyfikacja jednostki certyfikującej” (lub innej jednostki dokonującej oceny zgodności). W skrócie: jednostka akredytująca, taka jak PCA, ocenia funkcjonowanie jednostki oceniającej zgodność (np. Silk Road Certification).

Od systemu oceny zgodności do praktyki rynkowej – znaczenie certyfikacji w regulacjach

Opisane wcześniej mechanizmy akredytacji i certyfikacji nie funkcjonują same dla siebie. Ich znaczenie ujawnia się w praktyce rynkowej. W szczególności tam, gdzie wymagania jakościowe i środowiskowe przekładają się na konkretne obowiązki prawne, koszty działalności oraz przewagi konkurencyjne. Dobrym przykładem takiego zastosowania jest certyfikacja RecyClass, która staje się dziś jednym z kluczowych narzędzi w gospodarce obiegu zamkniętego. Certyfikacja oparta na funkcjonowaniu akredytowanych jednostek oceniających zgodność. Jej rola obejmuje coraz częściej aspekty podatkowe, regulacyjne oraz systemy zachęt finansowych.

Certyfikacja RecyClass w kontekście podatków i regulacji

W wielu krajach europejskich certyfikacja zawartości recyklatu ma bezpośrednie przełożenie na obowiązki podatkowe przedsiębiorstw. W Hiszpanii od 2023 r. obowiązuje podatek od opakowań z tworzyw sztucznych (Ley 7/2022), który obejmuje opakowania zawierające tworzywa pierwotne. Jeżeli przedsiębiorstwo wykaże certyfikowaną zawartość materiału z recyklingu, może skorzystać ze zwolnienia lub obniżenia podatku. Od 2024 r. wymagane jest już potwierdzenie przez akredytowaną jednostkę – deklaracje własne nie są wystarczające. Certyfikaty RecyClass, zgodne z EN 15343 i wydane prze akredytowane jednostki certyfikujące, są uznawane jako wiarygodny dowód w tym zakresie.

Podobne podejście funkcjonuje w Wielkiej Brytanii, gdzie Plastic Packaging Tax obejmuje opakowania zawierające mniej niż 30% recyklatu. Udokumentowana zawartość materiału z recyklingu pozwala uniknąć podatku, a certyfikacja RecyClass jest jednym z akceptowanych sposobów jej potwierdzenia. Co istotne, kierunek regulacyjny wskazuje na dalsze zaostrzenie wymagań.

Ekomodulacja i systemy ROP

Certyfikacja odgrywa również istotną rolę w systemach rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP), w których stosuje się tzw. ekomodulację opłat. Mechanizm ten polega na różnicowaniu kosztów w zależności od parametrów środowiskowych opakowań – takich jak zawartość recyklatu lub zdatność do recyklingu. We Francji producenci mogą uzyskać obniżki opłat m.in. za stosowanie recyklatu w opakowaniach, pod warunkiem przedstawienia odpowiedniej certyfikacji. M0że to być certyfikat RecyClass Recycling Process. Podobnie premiowane są opakowania zaprojektowane zgodnie z zasadami Design for Recycling, potwierdzone certyfikatem recyklowalności.

PPWR – nowe unijne wymagania dla opakowań

Kolejnym krokiem w harmonizacji wymagań jest Rozporządzenie PPWR (EU 2025/40), które wprowadza obowiązkowe wymagania dotyczące recyklowalności opakowań oraz minimalnej zawartości recyklatu.
Od 2030 r. wszystkie opakowania w UE będą musiały nadawać się do recyklingu. Jednocześnie zaczną obowiązywać minimalne poziomy udziału recyklatu (więcej o PPWR pisaliśmy TUTAJ). Metodologia RecyClass jest jednym z narzędzi wykorzystywanych do oceny recyklowalności oraz weryfikacji zawartości recyklatu. To czyni ją istotnym elementem przygotowania do nowych regulacji.

Wiarygodność deklaracji środowiskowych

Znaczenie certyfikacji rośnie również w obszarze komunikacji środowiskowej. Przepisy, które mają ograniczyć ryzyko greenwashingu wymagają, aby deklaracje środowiskowe były potwierdzane przez niezależne, akredytowane jednostki. Takie podejście znajdziemy w dyrektywie 2024/825, dotyczącej wzmocnienia roli konsumentów.
W tym kontekście certyfikacja RecyClass stanowi narzędzie umożliwiające wiarygodne potwierdzenie takich deklaracji jak „zawiera recyklat” czy „nadaje się do recyklingu”. Podobne podejście wprowadza również francuska ustawa AGEC, wzmacniając rolę certyfikowanych danych środowiskowych w komunikacji z konsumentem.

Podsumowanie

Akredytacja jest narzędziem porządkującym rynek, wzmacniającym wiarygodność certyfikacji i ułatwiającym obrót gospodarczy. Dla przedsiębiorstw oznacza większą rozpoznawalność wyników oceny zgodności, a dla klientów – wyższy poziom zaufania. Dla rynku jako całości jest narzędziem poprawiającym jakość informacji. Im bardziej gospodarka opiera się na sprawdzonych danych, zweryfikowanych deklaracjach, przebadanych produktach i certyfikowanych procesach, tym większa staje się rola akredytacji jako filaru zaufania.

Jeśli Twoja firma jest zainteresowana uzyskaniem certyfikatu RecyClass lub EN 15343 – służymy pomocą.

Silk Road Certification jest akredytowaną przez PCA jednostką certyfikująca (nr akredytacji AC 249) zakresie certyfikacji wyrobów w ramach programów:

• RecyClass Recycling Process
• RecyClass Recycled Plastics Traceability
• Program Certyfikacji EN 15343

Zapraszamy do kontaktu!