PPWR i opłaty EPR . Dlaczego to, kto sporządza deklarację zgodności, decyduje o przyszłych kosztach Twojego opakowania?

Większość firm, które się do nas zgłaszają, pyta: „jak wypełnić deklarację zgodności PPWR?”. To zrozumiałe pytanie, choć powinno być zadane w zasadzie na końcu. Aby właściwie rozpocząć dyskusję, należałoby zapytać: „kto sporządza tę deklarację zgodności PPWR?”.  Nie bez powodu, bo odpowiednia identyfikacja ról nadaje kontekst dalszym rozważaniom. To właśnie podmiot sporządzający deklarację zgodności PPWR ponosi pełną odpowiedzialność regulacyjną za opakowanie na rynku UE. I to ten podmiot będzie adresatem podlegających ekomodulacji opłat EPR (ang. Extended Producer Responsibility – Rozszerzona Odpowiedzialnośc Producenta). Ekomodulacja opłat oznacza, że od 2027 r. zaczną się one różnicować w zależności od klasy recyklowalności, zawartości recyklatu i jakości dokumentacji.

Dlatego właściwie zadane pytanie powinno trafić na biurko CFO, a compliance manager może być tu tylko wsparciem. Od odpowiedzi bowiem zależy to, który podmiot w kształtowaniu swoich cen, marż i przyszłych nakładów inwestycyjnych powinien uwzględnić rosnące opłaty za opakowania.

Ekomodulacja opłat – dlaczego właściwe określenie roli jest kluczowe?

Zgodnie z PPWR (art. 3, art. 39) deklarację zgodności sporządza producent. Jednak „producent” w rozumieniu rozporządzenia to nie zawsze fabryka. To podmiot, który wytwarza opakowanie lub zleca jego wytworzenie pod własną nazwą lub znakiem towarowym. Oznacza to, że jeśli polska firma zleca produkcję opakowań w Azji i wprowadza je na rynek UE pod własną marką, to nie fabryka w Chinach jest producentem zgodnie z PPWR. Producentem jest brand owner lub trader, który zlecił produkcję. Dlatego to ten podmiot sporządza deklarację zgodności PPWR, gromadzi dokumentację techniczną, podpisuje DoC i ponosi osobistą odpowiedzialność prawną. I to on będzie płacił ekomodulowane opłaty EPR.

O szczegółowym rozbiciu ról — kto jest producentem, kto importerem, a kto przejmuje obowiązki — pisaliśmy w artykule: Kto podpisuje deklarację zgodności PPWR?

Jak działa ekomodulacja opłat?

Dotychczas opłaty EPR (ROP) w większości krajów UE naliczane były głównie na podstawie wagi i typu materiału. Opakowanie z folii LDPE o wadze 10 g płaciło tyle samo, niezależnie od tego, czy było mono-materiałowe i recyklingowalne, czy wielowarstwowe i nienadające się do przetworzenia. PPWR zmienia tę logikę. Zgodnie z art. 45 rozporządzenia, systemy EPR w państwach członkowskich muszą wdrożyć ekomodulację, dlatego przyjrzyjmy się czym właściwie jest ekomodulacja opłat?

Ekomodulacja opłat – co to jest?

Ekomodulacja opłat EPR to mechanizm różnicowania opłat w oparciu o właściwości środowiskowe opakowania. Opakowania łatwe do recyklingu i zawierające recyklat będą objęte niższymi opłatami. Opakowania trudne do przetworzenia — wyższymi. W skrajnych przypadkach dopłatami karnymi. Do 2030 r. ekomodulacja opłat musi być w pełni skorelowana z klasami recyklowalności PPWR (A–E), przy czym wiele krajów wdraża te mechanizmy już teraz. O praktycznych krokach przygotowania do wymogów obowiązujących od 12 sierpnia 2026 r. (w tym o zakazie PFAS bez okresu przejściowego i braku wyjątku dla zapasów magazynowych) przeczytasz artykule: „PPWR już za 4 miesiące — czy Twoja firma jest gotowa?„.

Jak ekomodulacja opłat wygląda w praktyce — przykład Niderlandów

Najbardziej zaawansowanym modelem ekomodulacji w UE jest niderlandzki system Verpact (dawniej Afvalfonds Verpakkingen), który stanowi punkt odniesienia dla przyszłych wymogów PPWR. Szczegóły modelu ekomodulacji dla plastiku — w tym kryteria zniżek za mono-materiałowość, kolor, recyklat i wynik Recycle Check — są dostępne publicznie:

→ Zasady taryfowe:  Verpact — Fee Modulation Plastic 2.0,

→ Aktualne stawki materiałowe:  Verpact — Rates,

→ Schemat na 2026 r.: Verpact — Fee Modulation Plastic 2026.

Stawka bazowa dla elastycznego plastiku (w tym folii LDPE) wynosi ok. 1 220 €/tonę (2025/2026). System przewiduje pięć kroków zniżkowych, z których każdy obniża opłatę o 100–200 €/t:

1. Mono-materiałowość (min. 90% PE lub PP dla folii elastycznych) — zniżka 100 €/t.
2. Kolor (naturalny, bezbarwny lub biały — min. 90% materiału docelowego) — zniżka 100 €/t.
3. Pozytywny wynik Recycle Check (KIDV) — zniżka 100 €/t.
4. Zawartość recyklatu PCR (min. 10% dla food-contact, 20% dla non-food) — zniżka 200 €/t.
5. Dodatkowe kryteria sortowalnościi — zniżka 100 €/t.

Łączna możliwa zniżka to do 600 €/t, co oznacza obniżenie opłaty niemal o połowę — z 1 220 €/t do ok. 620 €/t. Poniżej w tabeli zebraliśmy informacje na temat wpływu certyfikacji na opłaty EPR na przykładzie LDPE (rynek niderlandzki).

Źródła:

Stawka bazowa i zniżki: Verpact Rates 2025/2026, Verpact Fee Modulation Plastic 2.0.

Prognoza 2030+: szacunki branżowe na podstawie art. 6, 7 i 45 PPWR (Rozporządzenie (UE) 2025/40).

Ostatni wiersz (brak certyfikacji) uwzględnia dopłaty karne szacowane na 25–40% za brak udokumentowanych danych recyklowalności.

Deklaracja zgodności jako fundament opłat EPR

Tu zamyka się pętla. Deklaracja zgodności PPWR wymaga od producenta:

• zadeklarowania klasy recyklowalności (od 2030),
• zawartości recyklatu (od 2030) oraz
• zgodności substancyjnej — PFAS i metale ciężkie (od 2026).

Te same dane będą wykorzystywane przez systemy EPR do naliczenia ekomodulowanej opłaty.

Certyfikaty takie jak RecyClass Recyclability (klasa A/B/C) i certyfikacja zawartości recyklatu (EN 15343, RecyClass Traceability) stają się bezpośrednimi instrumentami optymalizacji kosztów. Firma z certyfikatem klasy A zapłaci mniej niż firma z opakowaniem o nieznanej recyklowalności. Nawet jeśli obie produkują podobne opakowania. System nagradza dowody, nie deklaracje słowne. Szczegółowe omówienie wymagań dokumentacyjnych i podstaw prawnych deklaracji zgodności omówiliśmy w artykule: PPWR – deklaracja zgodności opakowań i przygotowanie firm do nowych wymagań UE.

Co, jeśli deklarację zgodności PPWR sporządzi niewłaściwy podmiot?

Opłaty EPR to koszty operacyjne. Są przewidywalne, możliwe do zaplanowania i optymalizacji. Prawdziwe ryzyko nie leży jednak w wysokości opłat. Leży w błędnym ustaleniu, który podmiot w łańcuchu dostaw powinien tę deklarację sporządzić. Wszak – jak już wspomniano wyżej – to to ten podmiot staje się producentem w rozumieniu PPWR, jak również przejmuje pełną odpowiedzialność regulacyjną, finansową i operacyjną. Dlatego PPWR i opłaty EPR podlegające ekomodulacji to temat, który ma bezpośredni wpływ na funkcjonowanie biznesu.

Typowy scenariusz i typowy błąd

Polska firma (brand owner) zleca produkcję opakowań w Azji. Opakowania trafiają do UE przez tradera z siedzibą w Holandii.

• Kto jest producentem w rozumieniu PPWR?
• Który podmiot sporządza deklarację?
• Po czyjej stronie będą ekomodulowane opłaty EPR?

Jeśli brand owner i trader nie ustalili tego jednoznacznie, to żaden z nich może nie sporządzić deklaracji zgodności PPWR. Albo sporządzi ją trader, który nie ma danych materiałowych ani certyfikatów recyclability. Albo sporządzi ją fabryka w Azji, która nie jest podmiotem w rozumieniu PPWR, bo nie ma tu siedziby i nie wprowadza opakowania na rynek europejski. W każdym z tych scenariuszy deklaracja jest nieważna lub nieistniejąca. Opakowania wprowadzone na rynek UE bez ważnej deklaracji zgodności to opakowania niezgodne z prawem.

Konsekwencje regulacyjne

PPWR (art. 68) zobowiązuje każde państwo członkowskie do ustanowienia przepisów sankcyjnych do 12 lutego 2027 r. Kary muszą być skuteczne, proporcjonalne, a także wystarczająco odstraszające. Dla naruszeń art. 24–29 (zakazy opakowań, wymogi pustej przestrzeni, obowiązki reuse) PPWR nakłada obowiązek wymierzenia kary grzywny.

W krajach, które już mają rozwinięte systemy sankcyjne, skala jest znana: we Francji do 100 000 € za naruszenie, w Niemczech do 200 000 € za naruszenie na gruncie VerpackG (która pozostaje w mocy obok PPWR). Konsekwencje wykraczają poza grzywny. Obejmują również zakazy rynkowe, wycofanie produktów, blokadę towarów na granicy celnej, a także zawieszenie dystrybucji na marketplace’ach. W przypadku umyślnych naruszeń lub fałszywych deklaracji możliwe są zarzuty karne.

Ale kary i blokady (choć poważne) to konsekwencje doraźne. Znacznie poważniejsze jest to, czego firma nie widzi, dopóki nie będzie za późno.

Prawdziwe ryzyko: cały model finansowy zbudowany na fałszywych założeniach

Kwestia odpowiedzialności regulacyjnej i przyszłych CAPEX-ów regulacyjnych to jedna strona medalu. Druga — i znacznie poważniejsza — jest taka: co jeśli obecny model finansowy firmy w ogóle nie przechodzi stress-testu regulacyjnego?

Brand owner, który zleca produkcję opakowań i nie wie, że to on ( a nie fabryka w Azji ani trader) jest producentem w rozumieniu PPWR, nie uwzględnia w swoim modelu cenowym rosnących opłat EPR (różnica między klasą A a klasą C to 600–1 000 €/tonę w perspektywie 2030), nie planuje CAPEX-u na zmianę materiałów i technologii opakowaniowej, nie buduje pozycji negocjacyjnej wobec dostawców materiałów, bo uważa, że „to problem dostawcy” i nie inwestuje w certyfikację recyclability oraz pochodzenia recyklatu, bo nie rozumie, że to jego opłata EPR zależy od tych certyfikatów.

Rozważmy realistyczny scenariusz. Firma produkująca folię wielowarstwową (klasa C lub niżej) bez recyklatu, z dostawcami niezdolnymi do dostarczenia certyfikowanego mono-materiału. Jeśli przepuści swój model przez pryzmat PPWR, może odkryć, że:

• jej opłaty EPR wzrosną o 300 000–500 000 € rocznie (przy wolumenie 500 ton),
• opakowania po 2038 r. zostaną wycofane z rynku UE (klasa C dozwolona tylko do tego roku),
• klienci — sieci handlowe, brandy FMCG — zaczną wymagać certyfikatów recyclability kontraktowo, jeszcze zanim regulacja ich do tego zmusi.

W takiej sytuacji nie wystarczy zmienić formularza deklaracji. Konieczna może być wymiana całego systemu produkcji. Mówimy tu o liniach technologicznych, materiałach bazowych, dostawcach surowców. W ekstremalnych przypadkach może być konieczna przebudowa całego modelu biznesowego. To nie jest CAPEX, który planuje się w Q3. To jest CAPEX, który trzeba było zacząć planować wczoraj.

Ostatni dzwonek: czas na risk assessment i planowany cash flow jest TERAZ

PPWR i opłaty EPR to temat na teraz, a nie na przyszłość. Za około dwa miesiące wchodzą w życie wymogi  PPWR  dotyczące substancji (PFAS, metale ciężkie, deklaracja zgodności). Za dwa lata wejdzie ekomodulacja opłat EPR na podstawie klas recyklowalności. Za cztery lata dołożymy do tego obowiązkowy recyklat i klasy A–C jako warunek obecności na rynku.

Firma, która dzisiaj nie przeprowadziła pełnej oceny ryzyka regulacyjnego zwyczajnie nie wie, czy jej model finansowy przetrwa te zmiany. Nie wie, jakie opłaty EPR ją czekają. Nie wie, czy jej opakowania będą w ogóle dopuszczone na rynek UE po 2030. Nie wie, jaki CAPEX będzie potrzebny na dostosowanie, a także czy cash flow na to pozwoli. To nie jest etap „będziemy się tym zajmować w przyszłym roku”. To jest etap, w którym CFO powinien usiąść z szefem produkcji, szefem zakupów i doradcą regulacyjnym, aby policzyć: ile kosztuje nas status quo? Ile będzie kosztował za 2 lata? I ile kosztuje zmiana teraz, zanim koszty zaczną rosnąć? PPWR i opłaty EPR należy omówić z działem finansowym już teraz.

Firmy, które zrobią to w 2026 r., zbudują sobie przewagę kosztową na następną dekadę. Firmy, które tego nie zrobią z pewnością odkryją skalę problemu, gdy nie będzie już czasu na optymalizację. A koszt zmiany linii produkcyjnej pod presją regulacyjną jest zawsze wyższy niż koszt planowanej transformacji.

Jak SRC może pomóc?

Silk Road Certification wspiera firmy zaczynając nie od formularza, ale od strategii:

• Identyfikacja roli w łańcuchu dostaw — kto jest producentem w rozumieniu PPWR, kto sporządza deklarację zgodności, kto ponosi odpowiedzialność za opłaty EPR?
• RecyClass
  • Recyclability — certyfikacja klasy recyklowalności opakowania (A/B/C), stanowiąca podstawę ekomodulacji i bezpośrednie narzędzie obniżenia opłat EPR.
  • Recycled Plastics Traceability — certyfikacja identyfikowalności recyklatu, potwierdzająca zawartość PCR wymaganą od 2030 r.
  • Recycling Process — certyfikacja kontroli procesu recyklingu.
• Program Certyfikacji EN 15343 — autorski program SRC (akredytacja od 19.12.2025), identyfikowalność tworzyw z recyklingu i kontrola procesu recyklingu.
• Certyfikacja REACH / SVHC / POP / RoHS — weryfikacja zgodności substancyjnej materiałów opakowaniowych.
• LCA
• Wsparcie merytoryczne na każdym etapie.